7 cudów świata UNESCO – lista, historia, ciekawostki

Choć potocznie używa się określenia „7 cudów świata UNESCO”, najbardziej rozpoznawalna współczesna lista – z Wielkim Murem, Petrą czy Machu Picchu – powstała jako prywatna inicjatywa szwajcarsko-kanadyjskiego podróżnika Bernarda Webera. Każdy z tych siedmiu obiektów jest jednak równocześnie wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Zapraszam do poznania historii, parametrów i mało znanych ciekawostek związanych z tymi niezwykłymi miejscami.

Skąd się wzięła lista siedmiu nowych cudów?

Idea wyróżnienia kilku najbardziej spektakularnych dzieł ludzkich rąk nie jest nowa. Już w II wieku p.n.e. grecki poeta Antypater z Sydonu sporządził katalog budowli, które do dziś pamiętamy jako Siedem Cudów Świata Starożytnego. Z tamtejszych gigantów do obecnych czasów przetrwała wyłącznie Piramida Cheopsa w Gizie, co skłoniło do refleksji nad stworzeniem nowego zestawienia.

Pod koniec lat 90. XX wieku Filon z Bizancjum został przywołany jako patron koncepcji, ale rzeczywistym inicjatorem był Bernard Weber – filmowiec i lotnik. W 1999 roku opracował on wstępną listę 200 kandydatur, a dwa lata później, w 2001 roku, założył w Zurychu New 7 Wonders Foundation. Organizacja postawiła sobie za cel wybór miejsc kompletnie nową metodą – zamiast decyzji wąskiego grona ekspertów zaproszono do głosowania zwykłych ludzi z całego świata.

• Wybrano panel architektów pod przewodnictwem Federico Mayora, byłego dyrektora generalnego UNESCO, by wyselekcjonować 21 finalistów.
• Wśród nominowanych znalazły się m.in. Akropol ateński, Alhambra, Stonehenge i Opera w Sydney.
• Finałowe głosowanie rozpoczęło się 1 stycznia 2006 i trwało do 6 lipca 2007 roku.
• Przez telefon i internet oddano ponad 90 milionów głosów, a zwycięzców ogłoszono 7 lipca 2007 roku w Lizbonie na stadionie Estádio da Luz.

Dlaczego UNESCO zdystansowało się od projektu?

Mimo udziału byłego dyrektora generalnego, sama UNESCO wydała jednoznaczne oświadczenie, iż nie angażuje się w akcję „Nowe 7 cudów świata”. Organizacja podkreśliła, że jej misją jest opracowywanie kryteriów naukowych, ocenianie jakości kandydatów i tworzenie ram prawnych ochrony. Zwrócono uwagę, że prywatne głosowanie odzwierciedla jedynie opinię użytkowników internetu, a nie całej globalnej społeczności, co nie może zastąpić profesjonalnych procedur konserwacji zabytków.

Wielki Mur – konstrukcja budowana przez wieki

Wielki Mur Chiński rozciąga się na długości 21 196 km przez góry, pustynie i równiny. Budowa tego systemu fortyfikacji rozpoczęła się w VII wieku p.n.e., gdy poszczególne państwa stawiały lokalne umocnienia, ale dopiero cesarz Qin Shi Huang w 221 roku p.n.e. nakazał scalić je w jedną linię obronną. Dynastia Ming (1368–1644) uzupełniła konstrukcję cegłą, nadając jej obecny kształt.

U podstawy muru zastosowano zaprawę wapienną z dodatkiem kleistej substancji pochodzącej z ryżu, co znacząco zwiększyło jego wytrzymałość. Wbrew popularnemu mitowi nie jest on widoczny z kosmosu gołym okiem – Yang Liwei, pierwszy astronauta wysłany przez Chiny, potwierdził, że z orbity nie sposób go dostrzec bez pomocy optyki.

Petra – różowe miasto na pustynnym szlaku

Starożytna stolica Nabatejczyków, położona wśród skał dzisiejszej Jordanii, powstała prawdopodobnie w VI wieku p.n.e. To właśnie woda zapewniła jej bogactwo – Nabatejczycy stworzyli zaawansowany system akweduktów, zbiorników i kanałów, opanowując handel kadzidłem, mirrą i jedwabiem.

Najsłynniejszym zabytkiem jest wykuta w różowym piaskowcu fasada Al-Khazneh, mierząca 40 metrów wysokości. Do miasta prowadzi wąski kanion Siq, który miejscami ma zaledwie 3 metry szerokości, co nadaje całej podróży monumentalny charakter.

Zdjęcia nie oddają gry barw – w zależności od pory dnia skały przyjmują odcienie od jasnoróżowego aż po fiolet.

Symbolika i technika w sercu Ameryki Południowej

Statua Chrystusa Zbawiciela wznosi się na szczycie góry Corcovado, na wysokości 710 metrów nad poziomem morza. Całkowita wysokość pomnika to 38 metrów, z czego 8 metrów stanowi cokół, a rozpiętość ramion sięga 28 metrów. Figurę zaprojektował brazylijski inżynier Heitor da Silva Costa, a oprawę artystyczną nadał jej polsko-francuski rzeźbiarz Paul Landowski.

Konstrukcja z żelbetu, pokryta warstwą steatytu, została odsłonięta w 1931 roku po niemal 20 latach prac. Guglielmo Marconi, pionier radia, zdalnie włączył reflektory podczas ceremonii otwarcia z odległego Rzymu.

Machu Picchu, położone w peruwiańskich Andach na wysokości 2430 m n.p.m., wzniesiono około 1450 roku z rozkazu cesarza Pachacuteca. W skład kompleksu wchodzi około 200 budynków, w tym precyzyjnie dopasowane kamienne bloki bez użycia zaprawy, co uchroniło je przed trzęsieniami ziemi.

Miasto podzielono na część górną – zamieszkaną przez arystokrację i kapłanów – oraz dolną, przeznaczoną dla rolników i rzemieślników. Do dziś działa częściowo oryginalny system irygacyjny z serią 16 fontann.

Kilkoma najważniejszymi punktami na terenie ruin są:

• Intihuatana – rytualny kamienny zegar słoneczny, związany z cyklem rolniczym Inków.
• Świątynia Słońca – półkolista budowla z oknami idealnie wpuszczającymi promienie podczas przesilenia zimowego.
• Świątynia Trzech Okien – otwierająca panoramiczny widok na andyjskie szczyty.

Odkrycia dla świata zewnętrznego dokonał Hiram Bingham w 1911 roku – choć miejscowi znali ruiny od zawsze, dopiero amerykański historyk przybliżył je nauce.

Starożytne areny i świątynie starego świata

Rzymskie Koloseum oddano do użytku w 80 roku n.e. jako największy amfiteatr Imperium. Eliptyczna konstrukcja o wymiarach 189 na 156 metrów i wysokości 48 metrów mieściła od 50 000 do 80 000 widzów. Cesarz Wespazjan rozpoczął budowę, która wyznaczyła standardy dla dzisiejszych stadionów – 80 ponumerowanych wejść pozwalało opróżnić widownię w niespełna 10 minut.

Pod areną rozciągało się Hypogeum – dwupoziomowa sieć korytarzy i wind, skąd wychodzili gladiatorzy i dzikie zwierzęta. Sam mechanizm podnośników, oparty na przeciwwagach i linach, do dziś imponuje inżynierom, choć po wiekach grabieży pozostały tylko nagie ściany tufu i trawertynu.

W przeciwieństwie do Koloseum, Tadź Mahal powstawał w imię emocji, nie igrzysk. Mauzoleum zbudował cesarz Mogołów Shah Jahan po śmierci ukochanej żony Mumtaz Mahal. Prace trwały 22 lata, a przy wznoszeniu centralnej kopuły o wysokości 73 metrów zaangażowanych było ponad 20 000 rzemieślników.

Wokół mauzoleum wzniesiono cztery minarety lekko odchylone na zewnątrz – w razie trzęsienia ziemi runęłyby na boki, nie uszkadzając głównego budynku. Biały marmur sprowadzano z Makrany, a 28 odmian półszlachetnych kamieni posłużyło do ułożenia kwiatowych intarsji.

Piramida i gra światła w Chichen Itza

Na półwyspie Jukatan w Meksyku wznosi się Chichen Itza – dawny ośrodek cywilizacji Majów, który rozkwitał między VI a XIII stuleciem. Centralnym punktem jest Piramida Kukulkana, wysoka na 30 metrów. Każda z czterech ścian ma 91 stopni, co wraz z platformą na szczycie daje sumę 365 – tyle samo, ile dni w roku słonecznym.

Podczas równonocy wiosennej i jesiennej na schodach ukazuje się świetlisty wzór, który przypomina pełznącego węża. To prawdopodobnie najbardziej czytelny dowód zaawansowanej wiedzy astronomicznej Majów, zakodowany w samej architekturze.

Inne istotne konstrukcje na terenie stanowiska to:

• Świątynia Wojowników – otoczona rzędami kolumn z płaskorzeźbami przedstawiającymi tolteckich wojowników.
• Wielkie Boisko do Gry w Pelotę – największa arena w Mezoameryce, rozciągająca się na 166 metrów.

Polskie akcenty na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO

Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO obejmuje ponad 1000 obiektów na całym globie, a Kopalnia Soli w Wieliczce zapisała się na niej już w 1978 roku jako jedno z pierwszych dwunastu miejsc. W 2013 roku wpis rozszerzono o kopalnię w Bochni oraz Zamek Żupny w Wieliczce, tworząc jeden wpis „Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni”.

Polska ma na swoim koncie 17 obiektów, co sytuuje ją wysoko na mapie kulturalnej Europy. Obok obiektów przemysłowych figurują tam choćby drewniane kościoły Małopolski, starówka Zamościa czy Puszcza Białowieska – wspólny transgraniczny wpis z Białorusią.

Czy lista cudów świata jest zamknięta raz na zawsze?

Oficjalne głosowanie New 7 Wonders Foundation dobiegło końca w 2007 roku, ale organizacja nie przestała działać. Już po ogłoszeniu wyników wystartowały kolejne kampanie – 7 cudów natury, 7 miast cudów czy 7 symboli pokoju. Równocześnie sam świat wciąż odkrywa i udostępnia turystom nowe miejsca, o których wcześniej wiedzieli jedynie badacze.

Bernard Weber podkreślał, że projekt miał nie tyle zastąpić pracę konserwatorów, ile zbudować globalną pamięć o dziedzictwie. Dopóki istnieje internet i chęć podróżowania, takie inicjatywy będą się pojawiać – choć UNESCO pozostaje jedyną instytucją zarządzającą formalną listą opartą na kryteriach naukowych.

Wszystkie opisane wyżej nowe cuda figurują jednocześnie na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Tym samym, choć wybór był niezależny, koniec końców dziedzictwo zweryfikowało się podwójnie.