Grób Nieznanego Żołnierza zajmuje trzy środkowe arkady kolumnady pałacu Saskiego na placu marsz. Józefa Piłsudskiego w Warszawie. Miejsce ma charakter pomnika-grobu i służy upamiętnieniu żołnierzy poległych w walce o niepodległość, których tożsamości nie udało się ustalić. Przy grobie płonie wieczny znicz, a służbę pełni warta honorowa.
Skąd pochodzi idea Grobu Nieznanego Żołnierza?
Idea uhonorowania bezimiennych żołnierzy wyrosła po I wojnie światowej we Francji. Pierwszy taki grób powstał w Paryżu w 1920 roku i upamiętnił ogromne straty z lat 1914–1918. Wzór francuski zainspirował podobne inicjatywy w Wielkiej Brytanii i w innych krajach. W Polsce pierwsze działania w tym kierunku rozpoczęły się już w 1921 roku, a pierwszym polskim pomnikiem‑płytą Nieznanego Żołnierza była realizacja w Łodzi odsłonięta 22 marca 1925 roku.
Jak powstał Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie?
Prace nad warszawskim miejscem pamięci miały długą i złożoną genezę. Już w 1921 roku działał Komitet Uczczenia Poległych 1914–1921, który zaproponował skromniejszą kapliczkę według projektu Stefana Szyllera, lecz społeczeństwo oczekiwało bardziej monumentalnego rozwiązania. Równolegle pojawiały się inne inicjatywy, w tym projekt Polskiego Żałobnego Krzyża wspierany przez środowiska wojskowe i społeczne, a także zbiórki funduszy.
Przełom nastąpił po złożeniu anonimowej płyty z napisem "Nieznanemu Żołnierzowi" na placu Saskim 2 grudnia 1924 roku. Na polecenie prezydenta powołano Tymczasowy Komitet Organizacyjny, a ostateczną lokalizacją wybrano środkowe arkady kolumnady pałacu Saskiego. Grób odsłonięto 2 listopada 1925 roku. Do grobu złożono szczątki niezidentyfikowanego żołnierza sprowadzone z cmentarza Obrońców Lwowa. Autorem projektu był artysta rzeźbiarz Stanisław Kazimierz Ostrowski.
Jak wygląda konstrukcja grobu?
Trzon grobu tworzą trzy środkowe arkady kolumnady pałacu Saskiego, przy czym środkowa pełni funkcję grobowca o głębokości 1,5 metra. Wnętrze grobowca wyłożono stalowym pancerzem i zamknięto stalową płytą z napisem. Otoczenie grobowca wykończono czarnym, wypolerowanym granitem, przeciwstawionym matowej płycie nagrobnej, na której wyryto słowa pamięci.
Co widać na miejscu i jakie są ceremonie?
Obecnie grób zachował formę trójarkadowego fragmentu kolumnady ocalałej po pałacu Saskim. Przy grobie płonie wieczny znicz, a wartę honorową pełni oddział reprezentacyjny Wojska Polskiego. Uroczysta zmiana warty odbywa się w święta państwowe i zwykle towarzyszy jej udział najwyższych władz państwa.
Pod koniec II wojny światowej miejsce uległo poważnemu uszkodzeniu wskutek wysadzenia kolumnady. Grobowiec odbudowano i ponownie odsłonięto w 1946 roku. W latach 1990–1991 wprowadzono częściowe zmiany w wystroju grobu. Wybrany w październiku 2023 projekt odbudowy zachodniej pierzei placu Piłsudskiego zakłada odtworzenie kolumnady wokół grobu oraz subtelne wyodrębnienie oryginalnych arkad.
Informacje praktyczne
- Adres: Pl. marsz. Józefa Piłsudskiego 1-3, 00-078 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (8 755 opinii)
