Województwo mazowieckie objęte jest przepisami uchwały antysmogowej dotyczącymi kotłów, pieców i kominków zasilanych paliwami stałymi. Kontrole dotyczą zarówno urządzeń grzewczych, jak i rodzaju stosowanego opału. Upoważnione organy informują o obowiązujących ograniczeniach przed sezonem grzewczym.
Kto może przeprowadzać kontrolę i w jakich godzinach?
Przepisy dają uprawnienia marszałkowi województwa, staroście oraz wójtowi, burmistrzowi i prezydentowi miasta do sprawowania kontroli przestrzegania prawa ochrony środowiska. Organy te mogą delegować swoje uprawnienia pracownikom. Straż miejska lub gminna także wykonuje kontrole i ma prawo nakładać mandaty w zakresie swoich kompetencji. Na nieruchomościach, na których nie prowadzona jest działalność gospodarcza, kontrolujący mogą wejść w godzinach od 6:00 do 22:00. W przypadku obiektów związanych z działalnością gospodarczą wstęp jest dopuszczalny całodobowo.
Kontrolerzy mogą przeprowadzać badania, żądać okazania dokumentów oraz pobierać próbki lub wykonywać inne czynności niezbędne do ustalenia stanu faktycznego. Z przeprowadzonych czynności sporządza się protokół; kontrolowana osoba może wnieść zastrzeżenia, a w razie odmowy podpisania przedstawić swoje stanowisko na piśmie w terminie 7 dni.
Jakie urządzenia i paliwa są zakazane oraz jakie są terminy wymiany?
Uchwała antysmogowa wprowadza zakazy dotyczące używania określonych paliw i urządzeń. Od 2018 roku zabronione jest m.in. spalanie węgla brunatnego, mułów i flotokoncentratów węglowych oraz węgla kamiennego w postaci sypkiej o uziarnieniu 0–3 mm. Zakaz obejmuje także biomasę o wilgotności roboczej przekraczającej 20 proc., co dotyczy między innymi zbyt mokrego drewna opałowego.
W odniesieniu do klas urządzeń: od 1 stycznia 2023 r. nie wolno użytkować kotłów na węgiel lub drewno, które nie spełniają wymagań klas 3–5 według normy PN-EN 303-5:2012. Kolejny termin to 1 stycznia 2028, kiedy to użytkowanie kotłów klas 3 i 4 zostanie zakazane. Wyjątki przewidziano dla niektórych kotłów klasy 5 zainstalowanych przed 11 listopada 2017 r., które można eksploatować do końca ich żywotności.
W stolicy obowiązują zaostrzone reguły: od 1 października 2023 r. w Warszawie nie wolno stosować węgla kamiennego i paliw stałych produkowanych z jego wykorzystaniem. Od 1 stycznia 2028 r. podobne ograniczenia wejdą w życie w gminach należących do dziewięciu powiatów otaczających Warszawę.
Jakie sankcje grożą za naruszenia i za co odpowiada właściciel?
Naruszenie przepisów uchwały antysmogowej traktowane jest jako wykroczenie i może być ukarane mandatem lub grzywną do 5000 zł. W praktyce decyzja o karze zależy od charakteru przewinienia i okoliczności sprawy. Straż może także nałożyć mandat za spalanie odpadów — w łagodniejszej formie od 100 do 500 zł; w razie odmowy przyjęcia mandatu sprawa kierowana jest do sądu, który może orzec grzywnę do 5000 zł.
Utrudnianie lub uniemożliwianie przeprowadzenia kontroli — na przykład zabranianie wejścia na teren posesji lub nieokazanie dokumentów — skutkuje skierowaniem wniosku do policji. W takich przypadkach stosowane mogą być przepisy karne; art. 225 § 1 Kodeksu karnego przewiduje karę pozbawienia wolności do 3 lat za udaremnianie wykonania czynności służbowej.
W przypadku nielegalnego spalania odpadów przepisy ustawy o odpadach przewidują karę grzywny od 20 do 5000 zł, a w szczególnych przypadkach nawet karę aresztu od 5 do 30 dni.
Gdzie zgłaszać podejrzenia i jakie wsparcie finansowe istnieje?
W gminach funkcjonują służby odpowiedzialne za reagowanie na zgłoszenia dotyczące palenia niewłaściwym opałem lub spalania odpadów. Jako przykład lokalnego kanału zgłoszeń podano numer Straży Miejskiej w Łomiankach: 22 751 35 03. Urzędy miejskie i gminne mogą przekazywać informacje o procedurach zgłaszania i o działaniach kontrolnych prowadzonych na ich terenie.
Osoby, które muszą wymienić źródło ciepła, mogą ubiegać się o wsparcie w ramach programu Czyste Powietrze. Wnioski składają gminy; w ramach programu z budżetu państwa gmina może otrzymać do 70% dofinansowania kosztów inwestycji związanej z wymianą pieca lub termomodernizacją.
W sytuacjach, gdy kontrolujący sporządzi protokół, brak podpisu nie blokuje dalszego postępowania. Praktycznym następstwem jest możliwość zgłoszenia zastrzeżeń na piśmie do właściwego organu w ciągu 7 dni.
