Muzeum Powstania Warszawskiego działa w budynku dawnej Elektrowni Tramwajowej. Placówka gromadzi pamiątki, prowadzi badania i zajęcia edukacyjne poświęcone powstaniu warszawskiemu oraz losom powstańców. Dyrektorem instytucji od momentu otwarcia jest Jan Ołdakowski.
Jak powstało muzeum?
Dyskusje o utworzeniu muzeum na temat powstania zaczęły się już w 1956 roku, ale realne działania ruszyły dopiero w 1981 roku, kiedy powołano Społeczny Komitet Budowy Muzeum Powstania Warszawskiego. Stan wojenny zahamował prace komitetu. W 1983 roku przy Muzeum Historycznym m.st. Warszawy powołano oddział Muzeum Powstania Warszawskiego, którego zadaniem było gromadzenie pamiątek. W ciągu dwóch dekad zgromadzono kilkanaście tysięcy eksponatów.
W latach 80. i 90. podejmowano próby budowy stałej siedziby — odbyły się konkursy architektoniczne i wmurowano kamień węgielny pod jedną z planowanych lokalizacji, lecz problemy własnościowe powstrzymały realizację. Zdecydujące zmiany nastąpiły na początku XXI wieku. W 2003 zapadły kluczowe decyzje dotyczące siedziby muzeum i koncepcji ekspozycji. Prace budowlane prowadzone były intensywnie w 2004 roku i 31 lipca 2004 prezydent Warszawy Lech Kaczyński otworzył muzeum. W kolejnych latach placówka rozwijała ofertę — w 2005 roku główna sala wykładowa otrzymała nazwę Audytorium Jana Nowaka‑Jeziorańskiego, a w 2018 otwarto nowy oddział Cele Bezpieki. Od 2025 muzeum jest współprowadzone przez miasto oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Jaka jest historia budynku Elektrowni Tramwajowej?
Budynek elektrowni wzniesiono w latach 1904–1908. W kolejnych latach dołożono budynek administracji, bocznicę kolejową i kotłownię. Rozbudowa gmachu trwała do 1923 roku. Działania wojenne w 1939 i walki w czasie powstania osłabiły konstrukcję; w sierpniu 1944 pracownicy elektrowni bronili terenu, a po upadku powstania Niemcy zbombardowali i wysadzili pozostałe obiekty.
Po wojnie obiekt przekształcono w ciepłownię. W kolejnych dekadach zmieniali się właściciele, a fasada budynku utraciła pierwotny wygląd. W 2004 konserwatorzy przywrócili ceglaną elewację. Konserwator Bogusław Kornecki zastosował innowacyjną metodę podgrzewania tynku, za którą otrzymał wyróżnienie na wystawie w Genewie w 2006 roku. Muzeum wykorzystało elementy dawnej zabudowy przy pracach remontowych i rewitalizacji pamięci związanej z historią elektrowni.
Co obejmuje ekspozycja i jak przebiega trasa?
Ekspozycja stała zajmuje trzy kondygnacje — parter, antresolę i piętro — i zajmuje łącznie ponad 3000 m². Zgromadzono około 30 000 eksponatów, w tym broń, dokumenty, listy, przedmioty osobiste, około 1500 fotografii oraz ponad 200 informacji biograficznych i historycznych. W zbiorze znajdują się też mapy, tablice i filmy z 1944 roku. Wszystkie opisy eksponatów przygotowano w języku polskim i angielskim. Elementy zawierające drastyczne sceny zostały odpowiednio oznakowane.
Ekspozycja ma charakter interaktywny i narracyjny. Wykorzystywane są obrazy, światło oraz dźwięk, by oddać atmosferę wydarzeń i przeżycia uczestników. Trasa zwiedzania poprowadzona jest chronologicznie: na parterze przedstawiono okres od września 1939 do zakończenia akcji "Burza"; dalej, przez Salę pod Liberatorem, trasa prowadzi na antresolę z obrazem sierpnia 1944; następnie schody prowadzą na piętro, gdzie pokazano kapitulację, zniszczenie miasta, exodus ludności i losy powstańców w obozach jenieckich oraz sytuację międzynarodową i powstanie komunistycznego rządu w Lublinie. Między poziomami zwiedzający mogą korzystać ze schodów lub windy.
W cenie biletu można obejrzeć film "Miasto ruin". Ścieżka wystawy prowadzi po granitowym bruku, a jednym z elementów warstwy dźwiękowej są melodie z płyty Tomasza Stańki "Wolność w sierpniu". Zwiedzanie ekspozycji wewnątrz budynku wraz z filmem trwa średnio około 2 godzin. Na obejrzenie Parku Wolności i schronu Ringstand 58c należy przeznaczyć dodatkowo 20–30 minut.
Jak muzeum pamięta osoby i wydarzenia?
Muzeum gromadzi świadectwa, artefakty i materiały dokumentujące zarówno walkę, jak i codzienne życie w okupowanej Warszawie. Ekspozycja ma ukazywać sens wydarzeń oraz oddać hołd tym, którzy walczyli i ginęli za wolną Polskę i jej stolicę. W różnych latach placówka upamiętniała osoby związane z jej powstaniem i rozwojem — między innymi poprzez nadanie sali wykładowej imienia oraz odsłanianie tablic pamiątkowych.
Dyrektorem instytucji od dnia otwarcia pozostaje Jan Ołdakowski.
Informacje praktyczne
- Adres: Grzybowska 79, 00-844 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn, śr–nd 10:00–18:00
- Telefon: +48225397905
- Strona internetowa: 1944.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (39 609 opinii)
