Od początku 2026 r. samorządy w całym kraju prowadzą szerzej zakrojone weryfikacje deklaracji dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami. Kontrole dotyczą liczby faktycznie zamieszkałych osób pod wskazanym adresem i obejmują zarówno nieruchomości prywatne, jak i przedsiębiorców odbierających odpady.
Jak gminy sprawdzają zgłoszenia?
Gminy wykorzystują różne źródła danych, które mają w swojej dyspozycji. Weryfikacja obejmuje ewidencje meldunkowe, rejestr wyborców, dokumenty dotyczące świadczeń rodzinnych, listy przyjęć do szkół i przedszkoli oraz informacje od przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych. W praktyce wysoki i regularny poziom zużycia wody w mieszkaniu, gdzie deklarowana jest jedna osoba, staje się sygnałem do dalszego sprawdzenia. Sam licznik nie musi jednak stanowić automatycznego dowodu błędnej deklaracji; typowym krokiem po wykryciu rozbieżności jest wezwanie właściciela do złożenia wyjaśnień.
Kiedy trzeba złożyć lub zaktualizować deklarację?
Pierwszą deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami należy złożyć zasadniczo w ciągu 14 dni od dnia zamieszkania pierwszego mieszkańca na nieruchomości. W przypadku zmiany danych wpływających na wysokość opłaty nową deklarację trzeba złożyć do 10. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana. W systemie odpadowym decydujące jest faktyczne zamieszkiwanie, a nie jedynie wpis w rejestrze meldunkowym.
Co grozi za nieprawidłowe deklaracje?
Jeżeli urząd uzna, że deklaracja nie odpowiada rzeczywistości, może wezwać do wyjaśnień, a następnie wydać decyzję administracyjną określającą należną opłatę także za wcześniejsze okresy. W sprawach tych stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, dlatego zobowiązania mogą być ustalane wstecz przez okres sięgający 5 lat, liczony według zasad tej ustawy. Do należności mogą dojść odsetki za zwłokę, a nieuregulowane kwoty mogą być dochodzone w trybie egzekucji administracyjnej. Osoba, która nie składa wymaganej deklaracji, może też zostać ukarana grzywną; mandaty w postępowaniu mandatowym nakładane przez straże miejskie lub gminne mogą wynieść do 500 zł, a w postępowaniu sądowym grozi grzywna przewidziana w Kodeksie wykroczeń, sięgająca do 5000 zł.
Jakie są przykłady działań gmin?
Różne gminy stosują zróżnicowane metody i zakresy działań. Gmina Kurów poinformowała 2 lipca 2026 r., że będzie porównywać deklaracje z danymi o zużyciu wody oraz innymi danymi posiadanymi przez urząd i jej jednostki. W Nadarzynie w wyniku działań urzędu i dobrowolnych zgłoszeń do systemu dopisano ponad 1300 osób, co gmina oszacowała na około 620 000 zł dodatkowych wpływów przy obowiązującej stawce. Grudziądz w okresie od 1 października 2025 r. do 15 lutego 2026 r. dopisał 152 osoby po kontrolach terenowych. W Jarocinie od września 2024 r. wysłano około 346 wezwań dotyczących dzieci zameldowanych, ale niewykazanych w systemie odpadowym; po tych działaniach dopisano około 195 osób, a 133 wezwania do przedsiębiorców zakończyły się złożeniem 29 brakujących deklaracji.
W niektórych miejscowościach podjęcie weryfikacji wiązało się też z korektą stawek za odbiór odpadów. Przykłady ostatnich podwyżek obejmują m.in. Braniewo, gdzie stawka wzrosła do 63 zł od osoby, oraz podwyżki zgłaszane w innych gminach. Działania kontrolne mają na celu ograniczenie dopłat z budżetu oraz równomierne rozłożenie kosztów systemu między wszystkich użytkowników.
W Nadarzynie działania urzędu doprowadziły do zwiększenia wpływów systemu o około 620 000 zł.
