Wtorek, 17 listopada Imieniny: Elżbieta, Grzegorz, Salomea
Kontakt
Teraz Wtorek, 17 listopada 2026
Przewodnik

Pałac Lubomirskich w Warszawie — historia i przesunięcie

• Aleksandra Nowicka • 5 min czytania

Pałac Lubomirskich
Fot. elot360 (Eryk Duński) · „Pałac Lubomirskich i Hale Mirowskie - Maj 2022 poranek (cropped)2” · licencja CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Zmieniona wersja dostępna na tej samej licencji. · zdjęcie przeskalowane, kadr dopasowany do formatu strony.

Pałac Lubomirskich to zabytkowy gmach w Śródmieściu Warszawy, rozpoznawalny po klasycystycznej kolumnadzie i nietypowej operacji przesunięcia z 1970 roku. Budynek przeszedł liczne przebudowy, wojenne zniszczenia i powojenną odbudowę.

Pałac Lubomirskich stoi w ścisłym centrum Warszawy, przy placu Żelaznej Bramy. Rozpoznaje się go po portyku z kolumnami nad głównym wejściem i kilku etapach przebudowy, które zmieniały formę budynku od XVIII wieku do okresu powojennego.

Jak powstawał pałac i jak się zmieniał?

Nieruchomość powstała na terenach kupionych wcześniej przez rodzinę Radziwiłłów pod koniec XVII i na początku XVIII wieku. Przed 1712 Radziwiłłowie wzniesli tam swoją posiadłość, a w 1730 majątek należał już do architekta Jana Zygmunta Deybla. W połowie XVIII wieku rozpoczęto prace przebudowawcze w stylu późnobarokowym pod kierunkiem Jakuba Fontany, które nie zostały jednak doprowadzone do końca.

W 1790 roku pałac zakupił Aleksander Lubomirski. W latach 1791–1793 budynek przekształcono w stylu klasycystycznym według projektu Jakuba Hempla. W ramach przebudowy dodano kolumnadę z 10 potężnych kolumn, piętrowe oficyny od podwórza oraz piętro w korpusie głównym. W okresie tym pałac zamieszkiwała m.in. Rozalia Lubomirska.

Co się działo w pałacu w XIX i na początku XX wieku?

W 1816 roku córka Aleksandra Lubomirskiego sprzedała posiadłość gen. Izydorowi Krasińskiemu. W latach 1828–1834 pałac był własnością rządu Królestwa Polskiego i mieścił urzędy oraz lazaret podczas powstania listopadowego. W 1834 roku właścicielem został finansista Abraham Simon Cohen, a budynek zaczął pełnić funkcje handlowe — urządzono tam sklepy, stragany i małe mieszkania; w 1841 roku dopisano do sąsiedztwa Gościnny Dwór.

W drugiej połowie XIX wieku pałac przechodził dalsze przekształcenia: w 1858 właścicielem został Icek Blass i rozpoczęto organizację publicznych potańcówek w tzw. „salach wiedeńskich”. Prawdopodobnie około 1872 roku na piętrze powstała synagoga, która funkcjonowała do 1940 roku. Przez XIX wiek i początki XX wieku budynek stopniowo podupadał; w 1928 Wacław Moszkowski przekształcił go na kamienicę czynszową i nadbudował o jedno piętro.

Jak pałac ucierpiał w czasie II wojny światowej i jak go odbudowano?

W 1938 roku magistrat kupił nieruchomość i planowano renowację, do której jednak nie doszło z powodu wybuchu wojny. Już we wrześniu 1939 pałac został uszkodzony podczas obrony Warszawy. Po wojnie, w latach 1947–1950, pod kierunkiem Tadeusza Żurowskiego pałac odbudowano, opierając się na klasycystycznym projekcie Jakuba Hempla, lecz obniżono gmach o jedno piętro w porównaniu z jego stanem z 1939 roku.

Jak obrócono Pałac Lubomirskich?

W 1970 roku podjęto decyzję o przesunięciu pałacu na nowe miejsce tak, by zasłonić halę Gwardii i by jego kolumnada zamknęła perspektywę głównej alei Ogrodu Saskiego. Według relacji środowiskowych pomysłodawcą przedsięwzięcia był Marian Spychalski, natomiast plan przygotował Aleksander Mostowski.

Operacja odbyła się w okresie od 30 marca–18 maja 1970 i trwała półtora miesiąca. Pałac odcięto od murów i fundamentów, umieszczono na specjalnych kratownicach i, poruszając go po torach, powoli przesunięto na wyznaczone miejsce. W rezultacie budowlę obrócono o 74 stopnie; inne źródło podaje obrót o 78 stopni. Po zakończeniu prac pałac, bez oficyn, stanął prostopadle do Osi Saskiej.

Co znajduje się przy pałacu i jakie upamiętnienia się tu pojawiły?

Przed pałacem ustawiono cztery kamienne lwy dłuta Jana Biernackiego, które wcześniej stały przed gmachem Ministerstwa Spraw Wojskowych przy ul. 6 Sierpnia. W 1985 roku wzniesiono przed pałacem pomnik Poległym w Służbie i Obronie Polski Ludowej autorstwa Jana Bohdana Chmielewskiego; monument rozebrano w 1991 roku.

16 listopada 2010 roku przed pałacem odsłonięto Pomnik Tadeusza Kościuszki ufundowany przez bank Citi Handlowy. Pomnik jest repliką rzeźby Antoniego Popiela, którą pierwotnie odsłonięto w Waszyngtonie w 1910 roku. Na wschodniej elewacji znajduje się tablica upamiętniająca obrzucenie 15 sierpnia 1943 tramwaju z hitlerowcami przez oddział Gwardii Ludowej; tablicę odsłonięto w marcu 1952 roku.

W pałacu mają siedziby m.in. Business Centre Club, Centrum Prasowe Pałac Lubomirskich oraz Uczelnia Warszawska im. Marii Skłodowskiej-Curie.

Informacje praktyczne

  • Adres: Plac Żelaznej Bramy 10, 00-136 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
  • Godziny otwarcia: pn–pt 9:00–17:00
  • Ocena w Mapach Google: 4,6 (316 opinii)

Najczęstsze pytania

Jaki budynek został przesunięty w Warszawie?
Przesunięto Pałac Lubomirskich; operacja odbyła się w 1970 roku i polegała na odcięciu budynku od fundamentów i przesunięciu go na kratownicach po torach.
Gdzie jest Pałac Lubomirskich?
Pałac znajduje się w Śródmieściu Warszawy, przy placu Żelaznej Bramy.
Jak obrócono Pałac Lubomirskich?
Pałac odcięto od murów i fundamentów, osadzono na specjalnych kratownicach i przesunięto po torach; operacja trwała od 30 marca do 18 maja 1970. Budynek obrócono o około 74 stopnie — inne źródło podaje 78 stopni.

Źródło: Wikipedia (CC BY-SA)

Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI.

Aleksandra Nowicka

Nazywam się Aleksandra Nowicka i w redakcji warszawiaki.com.pl odpowiadam za dział Przewodnik. Opisuję miejsca warte odwiedzenia w Warszawie i w okolicy — zabytki, muzea, szlaki, parki i punkty widokowe, razem z praktycznymi wskazówkami dla odwiedzających.

Czytaj również