Pałac Staszica, formalnie pałac Królewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, to klasycystyczny gmach w centrum Warszawy. Gmach wyróżnia położenie przy reprezentacyjnym ciągu Krakowskie Przedmieście–Nowy Świat oraz powiązania z życiem naukowym miasta — od początku związany z towarzystwami naukowymi i instytutami.
Historia powstania i wczesne role
Pałac zbudowano w latach 1820–1823 na zlecenie Stanisława Staszica, według projektu Antonia Corazziego, dla Królewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Wcześniej w tym miejscu stał zburzony w 1818 kościół dominikanów obserwantów. Już 11 maja 1830 przed wejściem ustawiono rzeźbę Mikołaja Kopernika autorstwa Bertela Thorvaldsena.
Po powstaniu listopadowym Towarzystwo zostało rozwiązane, a w pałacu działała m.in. Dyrekcja Loterii i Akademia Medyko-Chirurgiczna. Później gmach pełnił funkcję I Gimnazjum Męskiego z internatem przeznaczonym dla uczniów wyznania prawosławnego.
Jak zmieniała się architektura pałacu?
Pierwotny projekt Corazziego miał formy klasycystyczne. W latach 1892–1895 budynek przebudowano pod kierunkiem Władimira Pokrowskiego i nadano mu cechy stylu bizantyjsko-rosyjskiego. Elewację pokryto majolikową cegłą, dodano złoconą cebulastą kopułę oraz narożne wieżyczki z hełmami.
W latach 1924–1926 architekt Marian Lalewicz przywrócił gmachowi klasycystyczny wygląd. Zniszczenia z II wojny światowej oceniono po wojnie na około 60 procent, a odbudowę przeprowadził Piotr Biegański w latach 1946–1950; podczas niej pałac rozbudowano w stronę południową, zmieniono kształt kopuły i dorysowano nową fasadę od strony przedłużonej ulicy Świętokrzyskiej.
Co widać przed pałacem i jakie ma dziś funkcje?
Przed wejściem do pałacu stoi rzeźba Mikołaja Kopernika dłuta Thorvaldsena, odsłonięta w 1830 roku. W 1897 roku dobudowano dzwonnicę, na której zawieszono dziesięć dzwonów; w tym samym roku gmach odwiedził car Mikołaj II z żoną.
Po odbudowie po II wojnie światowej pałac przekazano do dyspozycji Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, a następnie Polskiej Akademii Nauk. Obecnie budynek mieści kilka instytutów I Wydziału Akademii oraz archiwum. Od 1981 w pałacu działa także reaktywowane Towarzystwo Naukowe Warszawskie.
Pałac zachowuje powiązanie z życiem naukowym Warszawy i służy instytucjom badawczym oraz archiwalnym.
Informacje praktyczne
- Adres: Nowy Świat 72, 00-330 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
- Telefon: +48226572841
- Strona internetowa: zdp.pan.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (563 opinie)
