| Dane osobowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Jan Chrzciciel Albertrandi |
| Pseudonimy i kryptonimy | Antykiewicz; Jeden z tegoż Towarzystwa; Nieukolubski; X. A. S. J.; X. A. Soc. Jesu i inne |
| Urodzenie | 7 grudnia 1731, Warszawa |
| Śmierć | 10 sierpnia 1808, Warszawa |
| Zawód / role | biskup rzymskokatolicki, jezuita (do zakonu należał przed wystąpieniem), bibliotekarz, historyk, tłumacz, poeta, publicysta |
| Funkcje kościelne i społeczne | |
| Biskup pomocniczy | Poznań 1796–1798; Warszawa 1798–1808 |
| Inne urzędy | dziekan płocki; wikariusz generalny w archidiakonacie warszawskim (1796–1797); prepozyt kolegiaty św. Jana w Warszawie (1779); kanonik gnieźnieński (1786) |
| Działalność naukowa | bibliotekarz królewski; współzałożyciel i prezes Towarzystwa Przyjaciół Nauk; twórca wypisów źródeł z archiwów (tzw. Tek Albertrandiego) |
| Inne | główny cenzor mianowany przez gen. Friedricha von Buxhoevedena po stłumieniu insurekcji kościuszkowskiej |
Jan Chrzciciel Albertrandi urodził się w Warszawie jako syn malarza Franciszka i Marii Antoniny Czechowicz. Zyskał rozległe wykształcenie u jezuitów i od młodości łączył pracę naukową z działalnością redakcyjną i biblioteczną.
Życiorys i początki pracy naukowej
W młodym wieku został nauczycielem w kolegiach jezuickich; pracował m.in. w Płońsku, Płocku, Nieświeżu i Wilnie. Jako poliglotę zauważyli go przełożeni, którzy namówili go do wstąpienia do zakonu. W czasie pobytu we Włoszech, w 1767 roku, wystąpił z zakonu i przyjął święcenia jako ksiądz świecki.
Po powrocie do kraju pełnił funkcje przy dworze królewskim Stanisława Augusta Poniatowskiego; był lektorem króla i pracował w Bibliotece Załuskich. W latach 1769–1777 redagował czasopismo "Zabawy Przyjemne i Pożyteczne", a w 1765 współzakładał pismo "Monitor". W 1776 otrzymał nobilitację i polski indygenat wraz z herbem Albertrandi.
Funkcje kościelne i działalność duszpasterska
18 grudnia 1795 papież Pius VI mianował go biskupem tytularnym Zenopolis i biskupem pomocniczym; sakrę przyjął 26 stycznia 1796. Początkowo związano go z diecezją poznańską, a od 1799 pełnił urząd sufragana warszawskiego. Był też wikariuszem generalnym i wizytatorem szkół warszawskich oraz bronił seminariów przed ingerencjami władz pruskich.
Po upadku powstania kościuszkowskiego wygłaszał na mszach żałobnych kazania, które zawierały ostre wypowiedzi wobec działaczy patriotycznych. Nuncjusz apostolski Laurentius Litta dawał uczestnikom tych nabożeństw odpust zupełny.
Działalność biblioteczna, wydawnicza i przekładowa
Był autorem i redaktorem wielu utworów, katalogów i inwentarzy rękopiśmiennych. Sporządził inwentarz Archivi de Vaesovie oraz katalogi i opisy zbiorów numizmatycznych i bibliotecznych związanych z królem Stanisławem Augustem. Jego wypisy z archiwów europejskich stały się znane jako "Tek Albertrandiego".
Albertrandi tłumaczył i opracowywał teksty z francuskiego i angielskiego; do ważniejszych przekładów należą m.in. tłumaczenie Dzieł Ph. Macquera i adaptacja Robinsona Crusoe. W 1800 współzałożył Towarzystwo Przyjaciół Nauk i dwukrotnie pełnił funkcję jego prezesa w latach 1800–1808.
Zgodnie z życzeniem został pochowany w katakumbach na warszawskim cmentarzu Powązkowskim, bez żadnego napisu.
