Największa jaskinia na świecie – gdzie się znajduje i jak powstała?

Największą pod względem kubatury jaskinią na Ziemi jest Hang Son Doong, zlokalizowana w Wietnamie, przy granicy z Laosem. Jej powstanie to efekt milionów lat nieustannej pracy podziemnej rzeki, która wyżłobiła gigantyczny tunel w masywie wapiennym. W tym artykule znajdziesz szczegółowy opis jej lokalizacji, procesów geologicznych odpowiedzialnych za uformowanie tego giganta oraz praktyczne informacje o możliwościach jej zobaczenia.

Gdzie dokładnie znajduje się Hang Son Doong?

Lokalizacja jaskini jest ściśle związana z obszarem chronionego krajobrazu i niezwykłej geologii. Znajduje się ona w centralnej części Wietnamu, w prowincji Quảng Bình. Administracyjnie leży na terenie Parku Narodowego Phong Nha-Kẻ Bàng, który został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Odległość od stolicy kraju, Hanoi, wynosi około 450 kilometrów w kierunku południowym. Dużo bliższym punktem wypadowym jest miasto Đồng Hới, od którego jaskinia dzieli około 55 kilometrów na północny zachód. Samo wejście do podziemi ukryte jest w gęstej, tropikalnej dżungli tuż przy granicy wietnamsko-laotańskiej, co przez lata skutecznie chroniło je przed ingerencją człowieka.

Jak odkryto największą jaskinię świata?

Historia poznania Hang Son Doong przez świat zewnętrzny rozciąga się na dwie dekady i zaczyna od przypadku. W 1991 roku schronienia przed deszczem szukał tu lokalny mieszkaniec nazwiskiem Ho Khanh. To on jako pierwszy natknął się na ogromny otwór w wapiennej skale i usłyszał głęboki szum podziemnej rzeki.

Mimo tej obserwacji, po powrocie do wioski mężczyzna nie był w stanie ponownie zlokalizować wejścia w gąszczu roślinności. Przez kolejne lata informacja o gigantycznej grocie pozostawała jedynie lokalną legendą. Sytuacja zmieniła się dopiero, gdy Ho Khanh spotkał członków Brytyjskiego Stowarzyszenia Badań nad Jaskiniami (BCRA) – Howarda i Deb Limbertów. Po kilku próbach udało mu się ponownie wskazać drogę, a w 2009 roku zespół brytyjskich grotołazów przeprowadził pierwszą profesjonalną eksplorację, dokumentując potężne rozmiary komór i dokonując oficjalnego odkrycia dla nauki.

Odkrycie Hang Son Doong porównano do znalezienia wcześniej nieznanego szczytu Mount Everest, dodającego mu dodatkowe tysiąc metrów wysokości.

Jak powstał podziemny kolos?

Geneza Hang Son Doong jest klasycznym przykładem siły procesów krasowych, które odpowiadają za powstanie aż 90 procent jaskiń na naszej planecie. Cały system uformował się w skałach osadowych, głównie wapieniach, które są niezwykle podatne na chemiczne rozpuszczanie przez wodę. Działanie to można streścić w znanym powiedzeniu „kropla drąży skałę”, choć tutaj skala tego zjawiska przybrała absolutnie monumentalny wymiar. Woda deszczowa, wzbogacona o dwutlenek węgla tworzący słaby kwas węglowy, przez miliony lat przenikała przez szczeliny i pęknięcia.

Głównym architektem tego podziemnego labiryntu jest podziemna rzeka, która do dziś płynie dnem jaskini. Jej nurt nieustannie transportował rozpuszczony materiał skalny, mechanicznie poszerzając korytarze i tworząc największą z komór o wysokości sięgającej 200 metrów. W miejscach, gdzie sklepienie uległo osłabieniu i zawaliło się setki tysięcy lat temu, powstały ogromne zapadliska – naturalne świetliki otwierające wnętrze na światło słoneczne. To właśnie przez nie do środka wdarła się bujna dżungla, formując unikalny, zamknięty ekosystem podziemnej puszczy.

Oprócz dominującej tu erozji krasowej, w skali globalnej formowanie podziemnych pustek może wynikać także z innych zjawisk, jednak to właśnie długotrwałe rozpuszczanie wapieni przez kwaśną wodę stworzyło tę gigantyczną przestrzeń. Temperatura i warunki panujące pod ziemią sprzyjały również wytrącaniu się minerałów, tworząc spektakularne nacieki – od klasycznych stalaktytów po wyjątkowo rzadkie perły jaskiniowe, które powstały dzięki kroplom wody kapiącym z sufitu na dno komory.

Jak wygląda wyprawa do wnętrza giganta?

Zwiedzanie Hang Son Doong nie jest standardową wycieczką turystyczną, lecz wymagającą ekspedycją zarezerwowaną dla nielicznych. Władze wietnamskie wprowadziły bardzo ścisłe limity odwiedzin, by chronić delikatny ekosystem i zapewnić odpowiednie bezpieczeństwo. Wyłączność na organizację wypraw ma firma Oxalis Adventure Tours, która działa w tym regionie.

Rocznie do środka wchodzi jedynie od 500 do 600 osób, co sprawia, że wnętrze jaskini zobaczyło mniej śmiałków niż zdobywców najwyższego szczytu Ziemi. Liczba miejsc jest tak ograniczona, że rezerwacje zamykane są z rocznym wyprzedzeniem, a czas oczekiwania na swoją kolej często przekracza 12 miesięcy. To czas, który można poświęcić na odpowiednie przygotowanie kondycyjne.

Koszt udziału w jednej osobie to 3000 dolarów amerykańskich, a oprócz tej kwoty należy doliczyć wydatki na przelot do Wietnamu. Cała przygoda trwa łącznie kilka dni, z czego cztery dni i trzy noce spędza się bezpośrednio wewnątrz jaskini. Nad bezpieczeństwem uczestników czuwa zespół ekspertów, w skład którego wchodzą specjaliści z Brytyjskiego Stowarzyszenia Badań nad Jaskiniami, międzynarodowy przewodnik certyfikowany oraz zespół około 22 tragarzy i asystentów z lokalnych społeczności, którzy wcześniej często utrzymywali się z nielegalnej wycinki drzew.

Co wyróżnia Hang Son Doong na tle innych gigantów?

Wielkość jaskini w nauce mierzy się różnie – pod uwagę bierze się długość wszystkich korytarzy, głębokość systemu lub jego objętość. O ile pod względem długości prym wiodą takie systemy jak Jaskinia Mamucia w USA (686 kilometrów) czy meksykański system Sac Actun (377 kilometrów), o tyle Hang Son Doong, z długością 9 kilometrów, jest absolutnym rekordzistą pod względem kubatury pojedynczej komory. Szacuje się, że wewnątrz największej sali zmieściłby się z łatwością 40-piętrowy wieżowiec.

Unikalny jest też tutejszy mikroklimat. Podczas gdy w Jaskini Ozdobnej (Jewel Cave) w Południowej Dakocie przyciągają wzrok kryształy kalcytu, a w ukraińskiej Jaskini Optymistycznej gęsta sieć gipsowych korytarzy, w Son Doong spotykamy żywą, zieloną dżunglę rosnącą pod ziemią. Takie połączenie surowego, skalnego wnętrza z rozbuchaną, soczystą roślinnością kojarzy się z nierealnymi obrazami znanymi z filmów fantasy. W 2019 roku trójka brytyjskich nurków pogłębiła wiedzę o jaskini, odkrywając podwodny tunel sięgający głębokości 78 metrów, który prawdopodobnie łączy Hang Son Doong z pobliską jaskinią Hang Thung. Gdy to połączenie zostanie potwierdzone, całkowita kubatura powiększy się o kolejne 1,6 miliona metrów sześciennych.

W niektórych miejscach strop uległ zawaleniu około 300 tysięcy lat temu, otwierając drogę światłu słonecznemu i umożliwiając rozwój unikalnego, podziemnego lasu.